Chủ Nhật, 15 tháng 7, 2012

Đền Sượt

Làng Thanh Cương có tên Nôm là làng Sượt. Trước năm 1945 thuộc tổng Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, nay thuộc phường Thanh Bình, thành phố Hải Dương. Cho đến nay, làng Sượt đang còn cụm di tích: Đền Sượt có tên chữ là Thanh Cương linh từ, đình Sượt và chùa Sượt. Đền Sượt và đình Sượt thờ Đức thánh Vũ Hữu có công phò vua Lê Chiêu Tông dẹp giặc Ai Lao giữ yên bờ cõi đất nước ở thế kỷ thứ XV.

Theo Thần tích thờ tại Thanh Cương linh từ, do Đông các Hàn Lâm đại học sĩ thần Nguyễn Bính biện soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (1572), tóm tắt như sau:

Vào thời Lê, niên hiệu Hồng Đức, ở làng Long Thịnh, huyện Thọ Xương, phủ Thanh Đô, Ái Châu có người họ Vũ, tên Đạo lấy vợ là Phạm Thị Hoà, người làng Thanh Cương, huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng, quận Hải Dương. Ông bà ở quê nội Thọ Xương - Thanh Hoá làm nghề thuốc, sinh sống đức độ, nhân hậu, song hiềm nỗi tuổi đã cao mà vẫn chậm đường con cái. Một hôm ông bà lập đàn cầu trời đất và bách thần, quả nhiên ứng nghiệm. Bà thụ thai. Sau 14 tháng, Thái Bà theo cha là Phạm Công về ở quê ngoại làng Thanh Cương. Sáng ngày 10 tháng 3 năm Nhâm Thìn, khi về đến đầu làng, bên giếng đất, Thái Bà sinh một con trai, mặt mũi khôi ngô, hàm én, mắt phượng, mày ngài, tướng mạo khác thường. Khi bà sinh, mây kéo về phủ kín bầu trời. Nơi bà sinh hàng đàn chim chóc bay về hội tụ. Dân làng Thanh Cương khi đó đang mắc bệnh dịch đều khỏi. Thấy có chuyện lạ, dân làng Thanh Cương lập miếu thờ lộ thiên tại nơi bà sinh và xin với Thái Bà và công tử làm tôi con.

Sau vài tháng, Vũ Công ra Thanh Cương đón Thái Bà và Công tử về Thanh Hoá, đặt tên cho công tử là Vũ Hựu. Năm 7 tuổi, tuy chưa học nhưng Vũ Hựu đã ứng khẩu thông minh lạ lùng, được gọi là thần đồng. Năm 11 tuổi cha mẹ đều mất, Vũ Hựu đến ở với ông ngoại. Năm 12 tuổi ông được ông ngoại cho theo học Lỗ tiên sinh. Được 3 năm thì kinh sử đều thông, văn chương cảm tú, võ nghệ như thần. Năm 16 tuổi, Người theo ông ngoại về quê mẹ. Dân làng Thanh Cương thấy Ông tài giỏi đã mời Ông làm hương sư dạy trẻ trong làng. Từ đó người sớm chiều đọc sách, luyện tập võ nghệ, sức có thể nhấc nổi vạc, thể có thể dời non. Năm 21 tuổi ông lên kinh kỳ dự thi, Tại trường văn, ông đỗ Hoàng giáp, trường Võ ông đỗ Đạo sĩ. Khi vào yết kiến, nhà vua hỏi các việc văn võ, Ông đều ứng đối trôi chảy. Vua rất khen ngợi và cho vinh quy, cấp tiền bạc mở tiệc khao làng, sửa sang nhà cửa, mộ phần gia tiên rồi về Triều đình nhậm chức. Vua phong làm tham ngự triều chính, sau lại phong làm Đô đài ngự sử rồi lại bổ làm đốc trấn, cai quản hai xứ Kinh Bắc và Sơn Nam. Nhờ công đức của ông, nhân dân hai xứ yên vui, làng xóm no đủ. Ông có công lao dẹp người Mán thông đồng với giặc Ai Lao làm loạn ở Hưng Hoá và Tuyên Quang, và dẹp giặc Chiêm Thành sang xâm lược, cướp phá các tỉnh Châu Hoan, Châu Ái (Nghệ An, Thanh Hoá hiện nay).

Ông mất ngày 6 tháng 11 về đến núi Vân Đài, huyện Ngọc Sơn - phủ Tĩnh Gia (Thanh Hoá) khi ông lên núi ngắm cảnh. Vua được tin thương tiếc, cho đình thần đến làm lễ an táng, lệnh cho dân ở hai quê nội, ngoại lập đền thờ phụng và phong cho ông chức Đại vương và phong: Thượng đẳng phúc thần, Minh quốc linh ứng, Hiển Hựu đại vương. Ra sắc chỉ cho dân làng Thanh Cương muôn đời thờ cúng, được miễn các phu phen tạp dịch, xuân, thu nhị kỳ triều đình cử các quan về tế.



Đền Sượt có kiến trúc hình chữ Công (I), gồm 3 toà Tiền bái, Trung từ và Thượng điện. Ngôi đền không chỉ là một di tích lưu niệm danh nhân và còn là một công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao, được xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá Quốc gia năm 1994.

Đền Sượt được xây dựng trên nền sinh từ, khi vinh quy về cho sửa làm quan cư, đã trùng tu nhiều lần. Đền kiến trúc kiểu chữ công, quay mặt hướng tây, gồm tòa bái đường, ống muống và hậu cung. Cổng tam quan, phía trước có ba chữ đại tự Quang Liệt miếu, mặt sau 4 chữ Thanh Cương linh từ. Năm gian tiền đường kiến trúc theo kiểu chồng rường đấu sen, thượng tam hạ tứ. Trên tất cả các vì đều có chạm khắc các họa tiết gần gũi với đời thường. Chính giữa bái đường có một nhang án lớn bày các đồ tế tự, trên có treo bức đại tự Thượng đẳng phúc thần do vua phong cho ngày trước. Ba gian hậu cung kiến trúc kiểu con chồng đấu sen nhưng đơn giản. Một nhang án lớn có nhiều tầng để bày lễ vật. Trong cung có khám lớn, bày bài vị của đại vương.Đền Sượt hiện còn một di vật từ thời Vũ Hựu là đôi nghê đá dựng trước cửa đền.

Lễ hội đền Sượt hằng năm mở từ ngày 10 tháng 3 âm lịch, trước đây kéo dài tới 10 ngày. Trong dịp lễ hội, có nhiều nghi thức độc đáo, chuẩn bị rất công phu và mang nhiều kịch tính, thể hiện mối giao hòa giữa đời sống hiện hữu với thế giới tâm linh. Nổi bật là lễ thượng tiến, hội giã bánh dày, nấu rượu hoàng tửu, lễ xin âm dương, tục thả trứng đêm 14 tháng 3, tục thả cây đám, tục đánh “bệt” (đánh hổ dữ về gây hại dân làng) v.v… Mỗi nghi thức, tục  lệ đó đều gắn với các sự tích trong đời hoạt động của Vũ Hựu. Tục xin âm dương (cầu mưu) nhiều năm rất ứng nghiệm. Tục đánh “bệt” diễn ra như một màn kịch, có các hồi, các lớp, hàng trăm thanh niên tham dự, từ đình ra đến đền, hết sức sôi động, là nghi thức kết thúc mười ngày lễ hội. Ngày nay, lễ hội làm ngắn gọn và không tái diễn các nghi lễ cầu kỳ như ngày trước, song vẫn bảo đảm tín ngưỡng truyền thống. Ngược lại, việc lễ bái lại tổ chức thường xuyên vào mồng 1 và ngày rằm hằng tháng để khách thập phương đến dự.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét